Co zobaczyć w Larnaka między posiłkami — przewodnik dla tych, którzy jedzą miastem

Kiedy po raz pierwszy wylądowaliśmy na lotnisku w Larnace i zamiast wziąć taksówkę do Nikozji zostaliśmy na miejscu, miejscowy taksówkarz spojrzał na nas z mieszaniną zdziwienia i satysfakcji. „Tu zostajecie?" — zapytał po angielsku, a w głosie słyszało się coś na kształt dumy. Larnaka ma w sobie ten rodzaj charakteru, który objawia się dopiero wtedy, gdy zejdziecie z promenady Finikoudes — linii palm i kawiarni nastawionych na tranzytem jadących Europejczyków — i skręcicie w głąb dzielnicy Skala. Tam ulice zwężają się do szerokości samochodu, tynk odpada ze ścian od pięćdziesięciu lat, a z okien wychodzi zapach czosnku i tymianku, który nie ma nic wspólnego z restauracyjną kuchnią turystyczną.

Historycznie Larnaka to Kition — miasto-państwo sprzed trzech tysięcy lat, jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkałych miejsc na Cyprze. Fenicjanie, Grecy, Ptolemeusze, Arabowie, Krzyżowcy, Wenecjanie, Osmanowie, Brytyjczycy — każdy z tych etapów zostawił warstwę w tkance miejskiej i w smaku jedzenia. Osmańska obecność widoczna jest nie tylko w meczecie Tuzla (turecka nazwa Larnaki) i w przylegającej do niego dzielnicy, ale też w sposobie przyprawiania mięsa — cynamon w stifado, zawijanie sheftalii w sieć, która po arabsku nazywa się „shaftal". Wenecka warstwa to z kolei zbieżność cypryjskiej kiełbasy salsicce z włoską tradycją wędliniarską — nie przypadkowa, bo weneccy kupcy rozumieli, że mięso musi trwać dłużej niż tydzień bez lodówki.

„Larnaka to miasto, które trzeba zjeść zanim je zobaczycie — inaczej zobaczycie tylko elewacje."

Zaczęliśmy od Zorbas Bakery przy ulicy Grigorisa Afxentiou — są tu od lat siedemdziesiątych i pieką z mąki kupowanej od cypryjskich młynów, co na tej wyspie zdarza się rzadziej niż można by sądzić. Chleb jest ciężki, skórka trzeszczy i zostawia ślad masła na papierze, jeśli nie zjedliście go od razu. Kupiliśmy bochenek i zjedliśmy idąc w stronę kościoła Świętego Łazarza. To nie jest przypadkowy punkt startowy — kościół z IX wieku z relikwiami patrona Larnaki to centrum historyczne, wokół którego krąży całe stare miasto. Sklepiki sprzedające lokalne miody, suszone owoce i ziołowe mieszanki do herbaty stoją tu od pokoleń, a nie od ostatniego sezonu turystycznego.

Z kościoła Świętego Łazarza idzie się na południe przez dzielnicę Skala do meczetu Kebir — dawnego kościoła łacińskiego przerobionego przez Osmanów w XVII wieku, dziś czynnego meczetu dla arabskich turystów i cypryjskich Turków, którzy przez lata zostali tu po 1974 roku. Stamtąd piętnaście minut na pieszo prowadzi do jeziora solnego — Aliki — które latem jest białą równiną soli, a zimą i wczesną wiosną zamienia się w różowe lustro wody pełne flamingów. To nie metafora, to dosłownie kilkaset różowych ptaków o świcie, kiedy nie ma jeszcze turystów z aparatami. Przy drodze do jeziora jest Hala Sultan Tekke — meczet z 1816 roku, jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych islamu na Bliskim Wschodzie, otoczony ogrodami i palmami, czynny bezpłatnie dla zwiedzających spoza kultu. Wróciliśmy stamtąd głodni jak wilki i skończyliśmy przy stole w To Kazani, gdzie gulasz stifado z cynamonem i goździkami wymaga, żeby szef kuchni miał cierpliwość — i tu ją ma, czuć to w tym, że mięso nie ma włókien, tylko rozpada się na kawałki.

1. Trasa piesza centrum Larnaki krok po kroku
2. Zorbas Bakery — pieczywo na start, bochenek do ręki
3. Kościół Świętego Łazarza — wejdźcie do środka, krypta jest pod ołtarzem
4. Dzielnica Skala — zejdźcie z głównej ulicy w boczne zaułki
5. Meczet Kebir — dawny kościół, czynny meczet, otwarta historia
6. Promenada Finikoudes — spacer wzdłuż morza, kawiarnie z cypryjską kawą frappe
7. Fort wenecki z XVII wieku przy porcie — mały, ale widok na zatokę jest wart pięciu minut
8. Hala Sultan Tekke i jezioro solne — koniec trasy, potem lunch

Psinesai to miejsce, o którym nie powiedziałby wam żaden hotel, bo ono nie ma szyldów po angielsku i nie zatrudnia hostessy na zewnątrz. Siedzieliśmy przy plastikowym stole na podwórzu, gdzie wisiały sznury z lampkami od dziesięciu lat, i zamówiliśmy to, co szef powiedział, że ma tego dnia — bo menu było po grecku i w połowie nieaktualne. Dostaliśmy domowe salsicce, kiełbaski robione przez właścicielkę według rodzinnej receptury, z suszonymi ziołami i twardą skórką, która przy każdym ugryzieniu pryskała tłuszczem w sposób, który byłby nieakceptowalny w restauracji z białymi obrusami i tu był najlepszą rzeczą, jaką tego dnia zjedliśmy.

Dimitris Kebab House to adres, który działa od porannego grilla — i to jest jedyna pora, kiedy sheftalia ma sens. Przyszliśmy o jedenastej trzydzieści, kiedy węgiel był już w odpowiedniej temperaturze, a kolejka tworzyła się z miejscowych pracowników budowlanych i jednej starszej pani z siatką. Sheftalia zawinięta w siatkę tłuszczową roztapia się na grillu tak, że tłuszcz spływa na węgiel i daje dym, który jest połową smaku. Jedliśmy stojąc przy blacie, z pitą, pomidorem i surową cebulą. Żadnego tzatziki, żadnych sosów — bo tu wiedzą, że sosy to dekoracja dla tych, którzy nie ufają mięsu.

Εύ Κουζήν to inny rejestr — tu przyszliśmy wieczorem i zamówiliśmy mezze dla dwóch osób. Liczyło się szesnaście talerzy. Nie szesnaście porcji, szesnaście talerzy. Hummus zrobiony z cypryjskiej odmiany ciecierzycy (drobniejszej, bardziej orzechowej niż libańska), halloumi grillowany na sucho bez oleju, tak że brzegi sczerniały na milimetr i w tym miejscu smak był słony i lekko gorzki jednocześnie, trahana — zupa z fermentowanego pszennego kisielu, której nie znajdziecie poza cypryjskim domem albo miejscem takim jak to. Wino z beczki, cypryjskie, lekko utlenione, do mięsa idealne.

Pikla to knajpa, gdzie zamawialiśmy souvlaki w pita z wieprzowiną i bez sosów z tubki — bo tu nie ma sosów z tubki. Jest pomidor, cebula, pietrucha i opcjonalnie musztarda domowej roboty. Przez dwadzieścia minut od zamówienia jedliśmy i nie rozmawialiśmy, bo nie było po co — jedzenie wymagało skupienia. Elia Backyard Restaurant i Edem's Yard mają z kolei to, czego brakuje w wielu miejscach tej klasy: dziedziniec z roślinnością, gdzie temperatura latem jest o kilka stopni niższa niż na ulicy, i kuchnię, która traktuje lokalny produkt poważnie — cypryjskie oliwki, ziołowe oliwy, mięso od konkretnych dostawców z Troodos.

„Mezze to nie przystawka — to filozofia czasu przy stole, której nie da się skrócić bez straty."

Rynek miejski Larnaki przy ulicy Ermou to nie targ turystyczny z pamiątkami — to hala, gdzie lokalni sprzedawcy stawiają stragany od szóstej rano i zwijają się przed południem. Żeby tam cokolwiek kupić, trzeba być przed dziesiątą. My wchodziliśmy o ósmej i kupowaliśmy świeże figi, cypryjskie kalamaty w zalewie octowej, halloumi pakowany w papier przez panie, które robiły go w domu dzień wcześniej, i suszone mieszanki przypraw do grilla — tymianek, koper, kolendra, oregano w gatunkach, których supermarket nie zna.

To Kafe Tis Chrysanthi's to kawiarnia z charakterem babcinego domu — drewniane krzesła, spodeczki z ręcznie malowanymi wzorami, kawa parzona w briki na gorącym piasku. Cypryjska kawa frappe różni się od greckiej tym, że bywa słodsza i częściej podawana z likierem z drzewa karoby — miejscowa specjalność, smak ciemnej czekolady i melasy jednocześnie. Przychodziliśmy tu między trasą a obiadem, żeby usiąść piętnaście minut i nie robić nic poza patrzeniem na ulicę.

1. Co kupić na targu Ermou i jak to zjeść
2. Świeże figi — jedz w drodze, nie wytrzymają do wieczoru
3. Halloumi domowy w papierze — grilluj wieczorem na suchej patelni, bez oleju
4. Suszone oregano cypryjskie — intensywniejsze od greckiego, trzy razy mniejsza ilość do mięsa
5. Kalamaty w occie — do chleba z Zorbas, nie do sałatki
6. Przyprawa do grilla domowej roboty — zapytaj o skład, każda sprzedawczyni ma własną proporcję cynamonu

Edesma Cyprus Taverna — Souvlaki Place obsługuje zarówno obiad jak i kolację i jest jednym z niewielu miejsc, gdzie cypryjski kebab z mielonej mieszanki podawany jest z boku grillowanego bakłażana, a nie z frytkami. To szczegół, który mówi wam, że ktoś tu myśli o talerzu jako całości. Kiedy pytaliśmy kelnera o skład przypraw w mielonym mięsie, odpowiedział bez namysłu: „kminek, cynamon, czosnek, sól, czarny pieprz — nic więcej". I to jest ta prostota, za którą płaci się pięć euro i za którą nie przepłaca się ani grosza.